انسان عضوی از جامعه، شغل، تمدن یا مذهب است. او فقط یک فرد نیست. (آنتوان دو سنت اگزوپری)
جامعه از افراد گوناگونی تشکیل شده است با زبان، آیین، فرهنگ و طبقه اجتماعی و اقتصادی متفاوت. هر فرد بنا به پایگاه اجتماعی خود در جامعه نقش آفرینی می کند. مسئولیت اجتماعی فردی به معنی مشارکت هر فرد در فرایندهای جاری جامعه ای است که در آن زندگی می کند.
هر جامعه بنا به جغرافیا، فرهنگ و ساختار اجتماعی خود نیازمند راهکارهایی قابل اجرا برای حل مشکلات محلی، تغییر و توسعه است و دستیابی به تغییرات اجتماعی نیازمند آگاهی، مدیریت، هوشمندی، موقعیت شناسی، هماهنگی و همکاری اجتماعی اکثریت مردم جامعه است.
دو وجه مسئولیت فردی
اینکه نقش هر کسی در بهبود جامعه چقدر می تواند باشد، تعریف چندان روشنی ندارد. اما آنچه مسلم است، مشارکت در فعالیت های اجتماعی تنها راه ایجاد زمینه های رشد فرهنگی، مدنی و اقتصادی است. مسئولیت فردی دو وجه دارد: وجه سازنده و پویا، و وجه بازدارنده.
در وجه مثبت هر کسی می تواند این سوال را از خود بپرسد که:
- من چه کارهایی را می توانم در جهت بهبود جامعه انجام دهم؟
- چه کارهایی را من و فقط من بهتر از دیگران انجام می دهم؟
در وجه بازدارنده می توان پرسید:
- آیا کارهایی که من می کنم در راستای ایجاد بهبودی در جامعه است؟
- آیا این کارها نیاز به بازنگری و تعدیل ندارد؟
- آیا می توانم با انجام ندادن بخشی از کارهایم به بهبود اجتماعی کمک کنم؟
با این رویکرد می بینیم که هر فرد می تواند در جامعه با شرکت در فعالیت های اجتماعی بسیار ساده اما تاثیرگذار، مثل بازیافت زباله، کمک به احیای محیط زیست، ساخت مدرسه و مراکز فرهنگی، تاثیری پویا داشته باشد. اگرچه شرکت در فعالیت های اجتماعی زمانی اثربخش خواهد بود که آن را به صورت یک سبک زندگی بپذیریم و این مسئولیت ها را جزو ارزش ها و باورهای شخصی خود کنیم، اما بی شک مشارکت های مقطعی نیز می تواند در روند رشد جامعه تاثیرگذار باشد. همچنین پرهیز از برخی الگوها و رفتارهای نادرست فردی می تواند دقیقا در راستای بهبود وضعیت اجتماعی باشد.
سازمان های مردم نهاد چیست؟
برای ارائه الگوهای درست و برنامه های کارآمد در این راستا، شاید سازمان های مردم نهاد مناسب ترین پایگاه برای سازمان دهی درست و هدفمند فعالیت های اجتماعی باشند. سازمان های مردم نهاد (Non-governmental Organization یا NGO) به سازمان های غیردولتی گفته می شود که با بودجه مستقل، مسئولیت برنامه ریزی و اجرای پروژه های اجتماعی و انسان دوستانه را به عهده دارند. زمینه کار این سازمان ها بنا به نیاز جامعه متفاوت است و بودجه اجرای این پروژه ها با حمایت مردمی تامین می شود.
عبارت «سازمان های غیردولتی» با تاسیس سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ به وجود آمد؛ محتوای آن در ماده ۷۱ از فصل ۱۰ منشور سازمان ملل آمده است. اولین تعریفی که از سازمان های غیردولتی بین المللی (INGO) ارائه شده، مربوط به قطعنامه ۲۸۸ شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل (ECOSOC) به تاریخ ۲۷ فوریه ۱۹۵۰ است. با گسترش ارتباطات و اهمیت فعالیت های انسان دوستانه، سازمان های مردم نهاد اهمیت ویژه ای پیدا کردند و واضح است که جامعه امروز بدون توجه به مسئولیت های فردی و اجتماعی، جامعه ای در حال رشد نخواهد بود.
ادامه این بحث را در قسمت دوم بخوانید.
